7 giới từ đi với Dativ trong tiếng Đức

Học Dativ, nhiều bạn thường tập trung vào việc nhớ dem – der – dem – den nhưng lại quên mất một điều quan trọng: có những giới từ mà chỉ cần nhìn thấy chúng, chúng ta đã biết ngay phía sau phải dùng Dativ.

Trong bài học này, NAVI tập trung vào 7 giới từ Dativ cốt lõi thường gặp ở trình độ A1–A2:

aus · bei · mit · nach · seit · von · zu

Thay vì học thuộc từng từ một cách rời rạc, chúng ta sẽ đặt chúng vào những tình huống rất quen thuộc: Lan đến từ Việt Nam, đi học bằng xe buýt, sống cùng một gia đình người Đức, sau giờ học về nhà, cuối tuần đến thăm bạn... Khi có ngữ cảnh, Dativ sẽ dễ nhớ hơn rất nhiều.

Phạm vi bài học. Đây là 7 giới từ Dativ thường gặp nhất ở A1–A2, không phải toàn bộ giới từ chi phối Dativ trong tiếng Đức. Danh sách đầy đủ (có thêm gegenüber, außer, entgegen...) nằm trong bài Dativ – cách 3 trong tiếng Đức.

Ghi nhớ nhanh: 7 giới từ Dativ trong bài này

• aus – từ, xuất xứ – aus Vietnam
• bei – ở chỗ, tại – bei einer Gastfamilie
• mit – cùng với, bằng phương tiện – mit dem Bus
• nach – sau khi, về hướng – nach der Schule
• seit – từ khi, được bao lâu – seit einem Jahr
• von – từ ai, từ một điểm xuất phát – von meiner Mutter
• zu – đến chỗ ai, đến một nơi – zu meiner Freundin

Mẹo nhớ của NAVI: khi gặp một trong 7 giới từ trên, hãy nghĩ ngay đến Dativ trước khi chia mạo từ hoặc đại từ.

Trước khi học giới từ: Dativ thay đổi như thế nào?

Muốn dùng đúng giới từ, trước hết cần biết danh từ phía sau sẽ biến đổi ra sao.

Hai dạng dễ nhớ nhất là der → dem và das → dem. Giống cái đổi thành der, còn số nhiều đổi thành den.

Với danh từ số nhiều ở Dativ, danh từ thường thêm đuôi -n nếu chưa có sẵn đuôi phù hợp:

die Monate → den Monaten

Vì thế chúng ta nói seit drei Monaten, chứ không phải seit drei Monate.

Đại từ nhân xưng ở Dativ

Kannst du am Wochenende zu mir kommen?
Cuối tuần bạn có thể đến chỗ tôi không?

Ở đây, sau zu không dùng ich mà phải dùng dạng Dativ mir.

aus – khi nói về xuất xứ

aus thường được dùng khi nói một người hoặc vật đến từ đâu, có xuất xứ từ đâu.

Lan kommt aus Vietnam.
Lan đến từ Việt Nam.

Lan kommt aus der Stadt Hanoi.
Lan đến từ thành phố Hà Nội.

Trong câu thứ hai, die Stadt đổi thành der Stadt, vì phía sau aus phải dùng Dativ.

Mẹo nhớ: khi câu hỏi trong đầu bạn là “Người này đến từ đâu?” thì hãy nghĩ đến aus.

Woher kommst du? – Ich komme aus Vietnam.
Bạn đến từ đâu? – Tôi đến từ Việt Nam.

von – khi nói về người gửi hoặc điểm xuất phát

von cũng thường được dịch là “từ”, vì vậy đây là giới từ rất dễ bị nhầm với aus.

von được sử dụng khi nói về người gửi, nguồn của một vật, hoặc một điểm mà người nói vừa rời khỏi.

Der Brief ist von ihrer Mutter.
Lá thư là từ mẹ cô ấy. (Mẹ của Lan là người gửi.)

Sie kommt gerade von der Universität.
Cô ấy vừa từ trường đại học về. (Trường đại học là điểm xuất phát của hành động.)

aus hay von? Đây là chỗ rất nhiều người học nhầm

Cả hai đều có thể được dịch thành “từ” trong tiếng Việt, nhưng không thể sử dụng thay thế cho nhau trong mọi trường hợp.

• Xuất xứ, quê quán → aus — Ich komme aus Vietnam.
• Người gửi → von — Der Brief ist von meiner Mutter.
• Một địa điểm vừa rời khỏi → von — Ich komme von der Universität.

Hãy nhìn hai câu sau:

Lan kommt aus Vietnam.
Việt Nam là xuất xứ của Lan.

Lan bekommt einen Brief von ihrer Mutter.
Mẹ của Lan là người gửi lá thư.

NAVI lưu ý: một lỗi rất dễ xảy ra là thấy tiếng Việt có chữ “từ” rồi tự động chọn von. Không nên dịch giới từ theo từng từ riêng lẻ — hãy xác định ý nghĩa của cả tình huống trước. Nếu bạn hay lẫn những cặp kiểu này, xem thêm bài phân biệt một số giới từ dễ nhầm lẫn.

mit – cùng với ai hoặc bằng phương tiện gì?

mit là một trong những giới từ rất thường gặp, dùng chủ yếu trong hai trường hợp: nói về phương tiện và nói về người đồng hành.

mit khi nói về phương tiện

Lan fährt mit dem Bus zur Schule.
Lan đi xe buýt đến trường.

Một số cách nói tương tự:

• mit dem Bus – bằng xe buýt
• mit dem Fahrrad – bằng xe đạp
• mit dem Auto – bằng ô tô

Chú ý: der Bus đổi thành dem Bus, vì mit + Dativ. Do đó mit der Bus là sai; dạng đúng là mit dem Bus.

mit khi nói về người đi cùng

mit ihrer Freundin
cùng với bạn gái của cô ấy

Ở đây ihre Freundin đổi thành ihrer Freundin do đứng sau mit.

Mẹo nhớ: khi muốn nói “cùng với ai?” hoặc “bằng phương tiện gì?”, hãy nghĩ đến mit.

bei – đang ở chỗ ai hoặc làm việc tại đâu

bei thường xuất hiện trong những tình huống mang tính tĩnh: đang ở chỗ một người, sống cùng ai đó, hoặc làm việc tại một tổ chức, công ty.

Sie wohnt bei einer deutschen Gastfamilie.
Cô ấy sống cùng một gia đình người Đức.

Lan arbeitet bei einer kleinen Firma.
Lan làm việc tại một công ty nhỏ.

Chúng ta cũng có bei den Eltern (ở chỗ bố mẹ) và beim Praktikum (trong kỳ thực tập), trong đó bei + dem = beim.

bei hay zu? Hãy nhìn xem người đó đang đi hay đã ở đó

So sánh hai câu:

Lan geht zu ihrer Freundin.
Lan đi đến chỗ bạn gái mình.

Lan ist bei ihrer Freundin.
Lan đang ở chỗ bạn gái mình.

• zu → có sự di chuyển đến một người hoặc một nơi.
• bei → người đó đang ở tại chỗ người hoặc nơi đó.

Có thể ghi nhớ nhanh: đi đến chỗ bạn → zu; đang ở chỗ bạn → bei.

nach – sau một sự kiện hoặc hướng đến một địa điểm

nach xuất hiện với hai ý nghĩa quan trọng.

nach = sau một mốc thời gian hoặc sự kiện

Nach der Schule geht Lan nach Hause.
Sau giờ học, Lan về nhà.

Nach dem Unterricht macht sie ihre Hausaufgaben.
Sau tiết học, cô ấy làm bài tập.

Chú ý: die Schule đổi thành der Schule, và der Unterricht đổi thành dem Unterricht, vì nach + Dativ.

nach khi nói về hướng đi

Hai cụm rất hay gặp là nach Deutschland (sang Đức) và nach Hause (về nhà). Đặc biệt nach Hause nên nhớ nguyên cụm.

nach Hause hay zu Hause?

Nếu mới học tiếng Đức, đây gần như là cặp mà ai cũng từng phải dừng lại suy nghĩ. Sự khác biệt nằm ở chuyển động hay trạng thái.

Ich gehe nach Hause.
Tôi đang về nhà. (có chuyển động)

Ich bin zu Hause.
Tôi đang ở nhà. (trạng thái)

Trong câu chuyện của Lan:

Nach dem Unterricht geht Lan nach Hause.
Sau tiết học, Lan về nhà.

Am Wochenende bleibt Lan zu Hause.
Cuối tuần Lan ở nhà.

Mẹo nhớ NAVI: hãy tự hỏi “Mình đang về nhà hay đang ở nhà?”. Đang về → nach Hause. Đang ở → zu Hause. Hai cụm này được học như cụm cố định, không có mạo từ.

Nếu bạn đang ôn cả nhóm giới từ hai cách, xem thêm bài giới từ đi với cả Akkusativ và Dativ (Wechselpräpositionen) — ở đó chuyển động và trạng thái quyết định luôn cả cách của danh từ.

seit – một việc bắt đầu từ trước và vẫn kéo dài

seit được dùng để nói về một hành động hoặc trạng thái bắt đầu trong quá khứ và vẫn tiếp tục đến hiện tại.

Sie lernt seit einem Jahr Deutsch.
Cô ấy học tiếng Đức được một năm rồi.

Điều đó có nghĩa là Lan bắt đầu học tiếng Đức từ một năm trước và hiện tại vẫn đang học.

Một số ví dụ khác: seit drei Monaten, seit einem Jahr, seit der Prüfung.

Dễ sai ở đâu? Dạng sai hay gặp là seit drei Monate. Dạng đúng là seit drei Monaten, vì Monate ở đây là Dativ số nhiều.

Hỏi “từ khi nào?” với seit

Seit wann lernt sie Deutsch?
Cô ấy học tiếng Đức từ khi nào?

Đây là một cấu trúc rất đáng ghi nhớ cùng với seit, thay vì chỉ học riêng giới từ.

zu – đi đến chỗ một người hoặc một nơi cụ thể

zu được sử dụng khi nói về việc đi đến chỗ một người hoặc một địa điểm.

Am Nachmittag geht Lan zu ihrer Freundin.
Buổi chiều Lan đến chỗ bạn gái mình.

Kannst du am Wochenende zu mir kommen?
Cuối tuần bạn có thể đến chỗ tôi không?

Trong câu thứ hai, ich đổi thành mir vì sau zu cần dạng Dativ.

zum, zur, beim, vom thực ra là gì?

Đây không phải bốn giới từ mới. Chúng là các dạng rút gọn của giới từ cộng mạo từ.

Người học nên nhận diện các dạng rút gọn này ngay từ đầu vì chúng xuất hiện rất thường xuyên.

Chọn giới từ nào? Hãy bắt đầu từ ý nghĩa

Khi làm bài tập, đừng hỏi trước “Từ tiếng Việt này dịch thành giới từ nào?”. Hãy hỏi “Tình huống đang diễn tả điều gì?”, rồi đối chiếu:

Đây cũng là cách NAVI khuyên học giới từ: học qua tình huống, không học qua một bản dịch duy nhất. Khi đã vững nhóm Dativ, bước tiếp theo là nhóm giới từ đi với Akkusativ để so sánh hai nhóm với nhau.

7 lỗi người học nên kiểm tra lại

Thay vì chỉ ghi nhớ câu đúng, hãy luôn tự hỏi: “Tại sao chỗ này lại dùng Dativ?”. Khi trả lời được câu hỏi đó, bạn sẽ bắt đầu dùng ngữ pháp một cách chủ động thay vì học thuộc lòng.

Một ngày của Lan: 7 giới từ trong cùng một câu chuyện

Lan là một cô gái đến từ Việt Nam:

Lan kommt aus Vietnam.

Tại Đức, cô ấy sống cùng một gia đình bản xứ:

Sie wohnt bei einer deutschen Gastfamilie.

Mỗi sáng Lan đi học bằng xe buýt:

Lan fährt mit dem Bus zur Schule.

Sau giờ học:

Nach der Schule geht sie nach Hause.

Lan đã học tiếng Đức được một năm:

Sie lernt seit einem Jahr Deutsch.

Buổi chiều cô ấy đến chỗ bạn:

Sie geht zu ihrer Freundin.

Và đôi khi Lan nhận được thư từ mẹ:

Der Brief ist von ihrer Mutter.

Chỉ bằng một ngày rất bình thường của Lan, chúng ta đã sử dụng đủ aus – bei – mit – nach – seit – von – zu. Đây cũng chính là cách bài học được xây dựng: đưa các giới từ vào một câu chuyện thay vì bắt người học ghi nhớ bảy khái niệm hoàn toàn rời rạc.

Bài tập: bạn còn nhớ 7 giới từ Dativ không?

Điền giới từ đúng vào chỗ trống.

1. Lan kommt ___ Vietnam.
2. Sie wohnt ___ einer deutschen Gastfamilie.
3. Lan fährt ___ dem Bus zur Schule.
4. ___ der Schule geht sie nach Hause.
5. Sie lernt ___ einem Jahr Deutsch.
6. Der Brief ist ___ ihrer Mutter.
7. Am Nachmittag geht Lan ___ ihrer Freundin.

Đáp án

1. aus
2. bei
3. mit
4. nach
5. seit
6. von
7. zu

Nếu bạn làm đúng cả 7 câu, hãy thử bước tiếp theo: không nhìn bảng và tự đặt một câu mới cho mỗi giới từ. Đó là lúc kiến thức bắt đầu chuyển từ “mình nhận ra” sang “mình thật sự sử dụng được”.

Câu hỏi thường gặp về giới từ Dativ

7 giới từ Dativ trong bài này là gì?

Đó là aus, bei, mit, nach, seit, von và zu. Đây là nhóm cốt lõi ở A1–A2; tiếng Đức còn những giới từ khác cũng chi phối Dativ như gegenüber, außer, entgegen.

mit đi với Dativ hay Akkusativ?

mit luôn đi với Dativ. Ví dụ: mit dem Bus, mit ihrer Freundin.

Vì sao nói “mit dem Bus”?

Vì Bus là danh từ giống đực (der Bus). Ở Dativ, der đổi thành dem, nên ta có mit dem Bus.

Khi nào dùng aus, khi nào dùng von?

aus dùng khi nói về xuất xứ, quê quán: aus Vietnam. von dùng cho người gửi hoặc điểm vừa rời khỏi: von meiner Mutter, von der Universität.

nach Hause và zu Hause khác nhau thế nào?

nach Hause = về nhà (có chuyển động). zu Hause = ở nhà (trạng thái).

zum và zur có phải giới từ riêng không?

Không. zum = zu + dem và zur = zu + der. Tương tự, beim = bei + dem và vom = von + dem.

Vì sao là “seit drei Monaten”?

Vì Monate đang ở Dativ số nhiều và phải thêm đuôi -n, thành Monaten.

Tổng kết: đừng chỉ học thuộc aus – bei – mit – nach – seit – von – zu

Điều quan trọng nhất không phải là có thể đọc thuộc lòng bảy giới từ. Điều quan trọng là khi gặp một tình huống, bạn biết mình đang muốn diễn đạt: xuất xứ, điểm xuất phát, phương tiện, vị trí, mốc thời gian, khoảng thời gian hay điểm đến. Khi đó, việc chọn giới từ sẽ tự nhiên hơn rất nhiều.

Nếu cần ghi nhớ nhanh sau bài học, hãy giữ lại ba cặp kiến thức sau:

• aus ≠ von
• nach Hause ≠ zu Hause
• beim – zum – zur – vom đều là dạng rút gọn cần nhận diện

Dativ không cần phải là một bảng biến cách khô khan. Khi được đặt vào đúng ngữ cảnh, mỗi giới từ đều gắn với một tình huống rất cụ thể trong cuộc sống hằng ngày. Và đó cũng là cách NAVI muốn bạn học tiếng Đức: hiểu để dùng, thay vì chỉ học để nhớ.